صنعت قطعهسازی جهان در سال ۲۰۲۶ وارد مرحله تازهای از تحول شده است. اگرچه بحران کمبود نیمههادیها، اختلالات ناشی از همهگیری کرونا و تنشهای ژئوپلیتیکی نسبت به سالهای گذشته تا حد زیادی فروکش کردهاند، اما زنجیرهتامین خودرو اکنون با چالشهای ساختاری جدیدی روبهرو است؛ چالشهایی که از تغییر فناوری، توسعه خودروهای برقی، گسترش خودروهای نرمافزارمحور، افزایش هزینههای سرمایهگذاری و رقابت شدید میان تامینکنندگان ناشی میشود. با وجود این شرایط، بررسیهای بینالمللی نشان میدهد ارزش معاملات شرکتهای قطعهسازی و زنجیرهتامین خودروسازان در سال ۲۰۲۶ همچنان روندی صعودی داشته و بخش عمده این رشد نیز به قطعات الکترونیکی، سامانههای هوشمند، باتری و نرمافزار اختصاص یافته است.
مطالعات جدید نشان میدهد صنعت قطعهسازی جهان از مرحله مدیریت بحران عبور کرده، اما وارد دورهای شده است که انعطافپذیری، نوآوری و سرمایهگذاری در فناوری، مهمترین عوامل رقابت محسوب میشوند. برخلاف گذشته که افزایش تولید خودرو بهتنهایی موجب رشد درآمد قطعهسازان میشد، امروز ارزش افزوده بیشتر از محل تولید سامانههای الکترونیکی، نرمافزار، تراشه، حسگرها، باتری و فناوریهای کمکراننده ایجاد میشود. همین تغییر باعث شده است ساختار درآمدی بسیاری از تامینکنندگان جهانی نیز دگرگون شود.
ارزش معاملات زنجیرهتامین در مسیر رشد
بررسی موسسه «Boston Consulting Group» نشان میدهد تقاضای جهانی برای قطعات خودرو در فاصله سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۵ بهطور متوسط سالانه حدود ۳.۵ درصد رشد خواهد کرد. هرچند این رشد در همه بخشها یکسان نیست، اما ارزش بازار به سرعت در حال انتقال از قطعات سنتی موتورهای احتراقداخلی بهسمت باتری، نیمههادی، سامانههای الکترونیکی، نرمافزار و خودروهای هوشمند است.
بر اساس این گزارش، قطعات مرتبط با خودروهای برقی و باتریها سالانه حدود ۱۳ درصد رشد خواهند داشت و نرمافزارهای خودرو نیز یکی از سریعترین نرخهای رشد را تجربه میکنند. در مقابل، بازار قطعات مرتبط با موتورهای درونسوز وارد روندی نزولی شده و پیشبینی میشود طی سالهای آینده کوچکتر شود. این تغییر، سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ قطعهسازی را نیز به سمت فناوریهای نوین هدایت کرده است.
شکاف میان قطعهسازان سنتی و فناوریمحور
تحلیل عملکرد بیش از ۷۵۰ شرکت قطعهسازی و نزدیک به ۵۰ خودروساز بزرگ جهان نشان میدهد سودآوری شرکتهایی که در حوزه نیمههادیها، باتری، سامانههای الکترونیکی و نرمافزار فعالیت میکنند، بهمراتب بیشتر از تولیدکنندگان قطعات سنتی است. برای نمونه، درآمد شرکتهای فعال در حوزه نیمههادیهای خودرو بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ بهطور متوسط سالانه حدود ۱۵ درصد رشد کرده و تولیدکنندگان باتری نیز رشد بسیار بالاتری را تجربه کردهاند. این روند در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته و موجب شده سرمایهگذاران توجه بیشتری به این بخش از زنجیرهتامین داشته باشند.
در مقابل، تولیدکنندگان قطعات مکانیکی سنتی مانند اجزای موتورهای احتراقداخلی، سیستمهای سوخترسانی و برخی قطعات انتقال قدرت با کاهش تدریجی تقاضا روبهرو هستند. بسیاری از این شرکتها برای حفظ جایگاه خود ناچار شدهاند سرمایهگذاری گستردهای در حوزه الکترونیک، نرمافزار، سامانههای کنترل هوشمند و قطعات خودروهای برقی انجام دهند.
سرمایهگذاری گسترده خودروسازان و تامینکنندگان
در سال ۲۰۲۶ تقریبا تمامی خودروسازان بزرگ جهان برنامههای مشترکی با زنجیرهتامین خود برای توسعه باتری، تراشه، هوش مصنوعی و سامانههای کمکراننده تعریف کردهاند. شرکتهایی مانند Bosch، Denso، Magna، ZF، Forvia، Valeo، Aisin و Hyundai Mobis بخش قابل توجهی از بودجه تحقیق و توسعه خود را به فناوریهای نوین اختصاص دادهاند.
همزمان، خودروسازان نیز برای کاهش ریسک اختلال در زنجیرهتامین، سیاست متنوعسازی تامینکنندگان را دنبال میکنند. تجربه بحران تراشه نشان داد وابستگی به یک منطقه یا یک تامینکننده میتواند خطوط تولید را متوقف کند؛ بههمین دلیل امروز بسیاری از قراردادهای تامین بهصورت چندمنبعی منعقد میشوند و سرمایهگذاری در کارخانههای جدید در کشورهای مختلف افزایش یافته است.
سرمایهگذاری در فناوری؛ شرط بقا برای قطعهسازان جهان
یکی از مهمترین ویژگیهای زنجیرهتامین خودرو در سال ۲۰۲۶، تغییر رویکرد قطعهسازان از توسعه ظرفیت تولید بهسمت سرمایهگذاری در فناوریهای نوین است. بررسی عملکرد شرکتهای بزرگ نشان میدهد بخش قابل توجهی از بودجه تحقیق و توسعه به حوزههایی مانند هوش مصنوعی، نرمافزار، معماری الکترونیکی خودرو، سامانههای کمکراننده، باتری، مدیریت انرژی و نیمههادیها اختصاص یافته است. این موضوع بیانگر آن است که ارزش افزوده آینده صنعتخودرو دیگر تنها از تولید قطعات مکانیکی حاصل نمیشود، بلکه فناوری و دانش مهندسی مهمترین عامل رقابت میان تامینکنندگان خواهد بود.
شرکتهای بزرگ قطعهسازی جهان نیز راهبردهای خود را بر همین اساس بازتعریف کردهاند. Bosch با وجود فشارهای ناشی از رکود نسبی بازار اروپا و افزایش هزینههای تولید، سرمایهگذاری در حوزه دیجیتالسازی، هوش مصنوعی، اتوماسیون و برقیسازی را ادامه داده و برای سال ۲۰۲۶ رشد درآمد و بهبود سودآوری را هدفگذاری کرده است. این شرکت معتقد است آینده صنعتخودرو در گرو توسعه فناوریهای هوشمند و افزایش بهرهوری خطوط تولید خواهد بود.
در سوی دیگر، Denso نیز با سرمایهگذاری در فناوریهای نسل جدید موتورهای برقی و همچنین توسعه سامانههای هوشمند مدیریت زنجیرهتامین، تلاش میکند انعطافپذیری خود را در برابر نوسانات بازار افزایش دهد. این شرکت در سال ۲۰۲۶ از بهکارگیری سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی برای مدیریت تولید، خرید، انبار و لجستیک خبر داده است؛ اقدامی که هدف آن کاهش ریسکهای زنجیرهتامین و افزایش سرعت تصمیمگیری است.
چین؛ موتور محرک رشد زنجیرهتامین جهانی
در سال ۲۰۲۶ همچنان چین بزرگترین موتور رشد صنعت قطعهسازی جهان بهشمار میرود. رشد سریع تولید خودروهای برقی، توسعه کارخانههای تولید باتری، افزایش ظرفیت ساخت تراشههای خودرویی و سرمایهگذاری گسترده در مواداولیه مورد نیاز باتریها، موجب شده است بخش بزرگی از معاملات زنجیرهتامین خودرو در آسیا متمرکز شود.
در مقابل، اروپا بیش از هر منطقه دیگری با فشار افزایش هزینههای انرژی، نرخ بالای بهره، کمبود نیروی متخصص و کاهش سودآوری روبهرو است. بسیاری از قطعهسازان اروپایی برای حفظ رقابتپذیری، بخشی از تولید خود را بهکشورهایی مانند لهستان، رومانی، اسلواکی، مجارستان، هند، مکزیک و تایلند منتقل کردهاند تا هزینههای تولید را کاهش دهند و درعین حال دسترسی به بازارهای جهانی را حفظ کنند.
خودروهای برقی؛ عامل تغییر ساختار معاملات
یکی از مهمترین دلایل رشد ارزش معاملات قطعهسازان در سال ۲۰۲۶، افزایش سهم خودروهای برقی و هیبریدی در بازار جهانی است. برخلاف خودروهای احتراقداخلی، خودروهای برقی به حجم بیشتری از تجهیزات الکترونیکی، سامانههای مدیریت باتری، اینورترها، موتورهای الکتریکی، حسگرها، نرمافزارها و واحدهای کنترل الکترونیکی نیاز دارند.
بههمین دلیل، هرچه سهم خودروهای برقی در بازار افزایش مییابد، ارزش مالی قراردادهای قطعهسازی نیز بهسمت محصولات پیشرفتهتر حرکت میکند. این تحول باعث شده شرکتهایی که در حوزه الکترونیک خودرو، نرمافزار، مدیریت انرژی و سامانههای کمکراننده فعالیت میکنند، رشد سریعتری نسبت به تولیدکنندگان قطعات سنتی تجربه کنند.
وش مصنوعی؛ بازیگر جدید زنجیرهتامین
هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶ به یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت زنجیرهتامین خودرو تبدیل شده است. شرکتهای بزرگ از این فناوری برای پیشبینی کمبود مواداولیه، مدیریت موجودی انبار، کنترل کیفیت، نگهداری پیشگیرانه تجهیزات و حتی پیشبینی ریسکهای ناشی از تحولات ژئوپلیتیکی استفاده میکنند.
نمونههایی مانند Magna و Denso نشان میدهد استفاده از هوش مصنوعی در کارخانهها، کنترل کیفیت، لجستیک و مدیریت تامینکنندگان به سرعت در حال گسترش است. هدف از این سرمایهگذاریها تنها کاهش هزینه نیست، بلکه افزایش تابآوری زنجیرهتامین و جلوگیری از تکرار بحرانهایی مانند کمبود تراشه در سالهای گذشته است.
چالشهایی که همچنان پابرجاست
با وجود رشد ارزش معاملات و افزایش سرمایهگذاریها، زنجیرهتامین جهانی خودرو هنوز با چالشهای مهمی روبهرو است. تعرفههای تجاری، تنشهای ژئوپلیتیکی، نوسان قیمت مواداولیه، رقابت شدید بر سر مواد معدنی مورد نیاز باتری، افزایش هزینههای مالی و وابستگی برخی قطعات به تعداد محدودی از تولیدکنندگان، همچنان ریسک فعالیت قطعهسازان را بالا نگه داشته است.
بههمین دلیل، بسیاری از خودروسازان و تامینکنندگان بزرگ، راهبرد «چندمنبعی» را جایگزین وابستگی به یک تامینکننده کردهاند و همزمان سرمایهگذاری در تولید منطقهای، هوشمندسازی زنجیرهتامین و توسعه فناوری را به عنوان مهمترین راهکار حفظ رقابتپذیری در سالهای آینده دنبال میکنند.
